Panteizm etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Panteizm etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

8 Temmuz 2016 Cuma

PanDeizm

Kitabım "Mistik Tanrı" Kitapyurdu sitesinde satışa çıktı! Bu blogtaki yazılar hoşunuza gittiyse kitapta çok daha fazlasını bulacaksınız! Aşağıdaki linkten satın alabilirsiniz:



                                                    


Pandeizm, panenteizme yakın bir felsefedir. Ancak onun ima ettiğinden daha fazlasını vurgular bazı konularda. Pandeizm çok kabaca şöyle anlaşılabilir: Başlangıçta Tanrı her şeyi; uzayı, zamanı, varlığı, yokluğu, maddeyi, enerjiyi içeren; sıfatsız, varlığın ve yokluğun, kısacası bütün ikiliklerin ötesinde bir bütün idi. ( astrofizikteki "singularity" ya da “tekillik” gibi) Her şeyi potansiyel olarak içinde barındıran ama içinde barındırdığı hiçbir “tohum” ile özdeşleştirilemeyecek bir bütün… Bu bütün, anladığımız manada bilinçli değildi. Potansiyel olarak sonsuz bilinci içermesine ragmen, bilinç tohumu ile de özdeşleşmiyordu ve anladığımız anlamda “kişilik sahibi” “bilinç sahibi” değildi. Kendisinin ne olduğunu bilmek için ne olmadığı kıyasına ve ayrışmaya gerek duydu. Tıpkı balığın suyu bilmek için sonsuz sudan farklı bir yoğunluğa, ortama geçmesi gerektiği gibi... Ama bunu anladığımız manada bir "bilinç" ile yapmadı. Daha çok mekanik, doğasından kaynaklanan bir itki ile kendi içine bakma gereği duydu. (Gerçek anlamda "bilinç"i ise evrim sonunda insanla ve uzaydaki olası daha zeki yaşam formları ile ortaya çıkardı ve çıkarıyor.) Plotinus, "Tanrı" ifadesi kadar "sonsuz potansiyel" ifadesini de kullanır ve bu potansiyelin, potansiyeli olduğu şeyleri açığa çıkarmasının onun doğasından kaynaklandığını savunur. Öyle olmasaydı zaten ona "potansiyel" denmezdi, olsa olsa "ölü bir yığın" denirdi... Öyle ki sonsuz potansiyel olan Tanrı da eninde sonunda, “potansiyel” olduğu için, potansiyeli olduğu şeyleri açığa çıkaracak ve onlarla özdeşleşerek, onları bir ayna gibi kullanarak kendisini tanımaya, gerçekleştirmeye başlayacaktı.

Sonra o, kendi kendisinin farkına varmak, gerçekleştirmek, bilmek, deneyimlemek...vb için tezahür eder ve artık o eski "Tanrı" olmayı bırakır: tıpkı renksiz bembeyaz ışığın prizmadan geçirildikten sonra artık o beyaz renksiz ışık olmaktan çıkıp bir sürü renk olarak tezahür etmesi gibi... Bu durum "Tanrı'nın parçalanması" şeklinde ( bilimdeki "Big Bang" teorisi gibi) çeşitli mitolojilerde yer etmiş sembolik olarak ve bu "parça"ların edindiği yepyeni bilgilerle potansiyel ya da "Tanrı", bizzat kendi içinde ve kendisi tarafından, kendi deneyimini artırıyor. Bir araya geldikçe bilinçsiz birlikten bilinçli birliğe doğru sonsuz yolculukta ilerliyor. Benzer felsefe, ünlü Alman filozofu Hegel tarafından da savunulmuş.

Pandeizm'in Panteizm ile ortak noktaları var ancak panteizm, Tanrı'nın neden evren haline geldiği üzerinde pek durmaz. Ayrıca Panteizmde Tanrı'nın "gitmekte" olduğu "yolculuğun" nereye ve ne amaçla olduğu da pek söylenmez. Pandeizme göre evren diye bir şey yokken, tekillik dahi yokken, Tanrı denilen sonsuz karanlık, mutlak gizem vardı. Panteizm ise evrenin başlangıcıyla Tanrı'yı aynı zamana alır. Tabi arada ince bir çizgi var.









Aslında panteizm için de panenteizm ve pandeizm için de "sexed-up atheism" (soslanmış, "seksileştirilmiş", süslenmiş ateizm) diyen ateistler çok Dawkins gibi. Ama aradaki en büyük fark şu: ateizm anlamsızlık çağrıştırır, evrimin bile belli bir hedefi yoktur, objektif olarak bir amaç anlam yoktur hayatta. "Yoktur" derken hayatta herkesin kendisine göre bulduğu bir anlam değil de nihai bir anlam yoktur.

Pandeizm ise mana yüklüdür, her şeyi belli bir anlam penceresinden görür ve taşları yerine oturtur.

Pandeizm ifadesi kelime olarak yeni ortaya çıkmış olsa da felsefe olarak oldukça eskidir. Hint'te Mö. 800'lü yıllara Brihadaranyaka Upanişad'a, antik Yunanda ise Heraklitos'a kadar uzanır. Plotinus'ta izleri çok açık şekilde görülür. John Scotus Eriugena'da da çok net bir şekilde görülür. Yukarda kısaca bahsettiğim gibi, Hegel tarafından da savunulmuştur.

Ozan




NOT: Bu yazı ve diğer tüm yazılar bana aittir ve hakları saklıdır. Kaynak göstermeden herhangi bir yazımı kopyalamayınız!



5 Temmuz 2011 Salı

Monoteizm vs Panenteizm

Not: Kitabım "Mistik Tanrı" Kitapyurdu sitesinde satışa çıktı! Aşağıdaki linkten satın alabilirsiniz.


Mistik felsefeye göre, eğer Tanrı’nın gerçek anlamda her yerde olduğu soyleniyorsa, Tanrı’nın gerçek anlamda her türlü mekandan tamamen bağımsız olduğu söyleniyorsa bu, panenteizmdir, Tanrı "tüm"dür.

Hem mistik felsefeye hem de Ibn Arabi'ye göre literal anlamda "yaratılış" fikri eksiktir çünkü Tanrı'nın mekanı yoktur başka bir deyişle Tanrı zaten her şeydir, ve her yerdedir. Tanrı gerçekten de her şey ise ve "her yerde" ise kendisinin olmadığı bir yer de yok demektir. Kendisinin olmadığı bir yer yoksa nereye kendisinden bir şekilde ayrı bir şeyler yaratacaktır? Tanrı eğer her şey değilse, bir şey ise o zaman nasıl ona gerçek anlamda "her türlü mekandan bağımsızdır" denebilir? "her şey" olan bir varlığın kendisinden ayrı olarak "bir şey" yaratabilmesi mümkün değildir çünkü kendisi zaten her şeydir eğer kendisinin bir şey yaratması söz konusuyla bunun için bir anlamda mekana bağlı olması gerekir. Dolayısıyla "yaratılış" fikri literal anlamda ya eksiktir ya da "yaratılış" kelimesiyle anlatılan şey, evrenin Tanrı'nın bir tezahürü olmasıdır. Dolayısıyla evren Tanrı'nın bir tezahürü ise etrafımızda neyi görsek neyi hissetsek Tanrı oradadır, çünkü “bütün evren Tanrı’nın içinde örülegelmiştir.” Yani 5 duyumuzla görüp algıladığımız hiçbir şey Tanrı'dan yoksun değildir, yoksun olsaydı “kısır bir kadının oğlu gibi bir hiçlik olurdu o.” Tanrı her bir atomun içindeki hareketi/devinimi sağlayan enerji dolayısıyla her şeydeki sonsuz enerji olduğuna göre, aynı zamanda maddedir de çünkü "enerji" ve "madde" kavramları da özde yani nihai noktada, bambaşka şeyler değildir, madde enerjinin bir başka halidir ya da yoğunlaşmış halidir de denebilir. Tanrı görünen ve görünmeyen her şeydir, hem ışıktır hem de karanlık, fizik yasalarıdır, doğa yasalarıdır. Bakış açısına ve idrak seviysine göre hem nihai gerçek hem de yanılsamadır.

Bu fikre göre bir anlamda, bakış açısında "Tanrı her şeydir" ile "Tanrı hiçbir şeydir" arasında fark da yoktur mesela okyanusta yaşayan ve okyanustan başka bir şey görmeyen, her şeyi "okyanus düzleminde" değerlendiren bir balık için okyanus her şeydir ile okyanus yoktur arasında bir fark yoktur, onun için okyanus diye bir varlık kavramsal olarak var olsa bile idrak anlamında yoktur çünkü balık, ancak okyanustan "başka bir şey" olduğunu idrak anlamında düşünebilirse DENEYİMleyebilirse kavrayabilirse eğer "okyanus" diye bir olgunun varlığını idrak edebilir, ayrışmanın olmadığı yerde idrak ve deneyimleme anlamında ayrıştırma da olamaz madde/uzay düzleminde düşünen bir birey için Tanrı'nın varlığı ile yokluğu aynı şeydir idrak açısından.

Tanrı gerçekten de her yerdeyse yani her şey ise bu bizleri de kapsamaktadır, okyanustan alınmış bir su damlası nasıl özde "okyanus" ise biz de öyle Tanrı'yız denilebilir. (Tasavvuftaki Enel Hak anlayışı budur) Her şeyin Tanrı’nın parçası olması, bunların toplanıp voltranı oluşturur gibi Tanrı’yı oluşturacağı anlamına da gelmez, toplanıp Voltranı oluşturamayız tabi parçalar toplanıp sonsuzu oluşturamaz biz de sadece o sonsuzun tezahürleriyiz zaten amacımız sonsuzun içinde erimek tıpkı başlangıçta olduğumuz gibi.

Bardak ters çevrilerek oraya hapsolmuş bir hava nasıl ki her yerdeki havaysa özde ondan ayrı değilse, biz de öyle Tanrı'dan ayrı varlık değiliz denilebilir.

Strict Monoteizm’de Tanrı’nın sayısal anlamda basitçe “1” olması da mekanlar üstü Tanrı fikriyle çok uyumlu değildir, Tanrı'nın basit, sayısal anlamda 1 olması imkansızdır çünkü mekana bağlı değildir, sayısal olarak birlik veya çokluk mekana bağlı olgular için mevcuttur. Mekan/uzay düzleminde düşünürseniz sayısal olarak 1-2-3 bir şeyler için bir şeyler ifade edebilir mekana bağlı olmayan şeyler için ise saçmadır.

Tanrı sadece sayısal manada bir midir ifadesi "Boşluk bir midir" ya da dünya için "hava bir midir" şeklinde sormaya benzer. Tanrı sayısal olarak 1 değildir ama "tüm"dür.


                                                                                         Ozan